Thursday, June 28, 2012

Тав дахь эмэгтэй /Өгүүллэг/


    Дундад зууны маягаар засаж чимэглэсэн том өрөөний голд дугуй ширээ тавьжээ. Ширээг тойроод таван эмэгтэй сууна. Зарим нь малгай духдуулж, зарим нь үсээ шууж, зарим нь задгайлсан үсээ мөрөн дээгүүрээ асгаруулж. Заримынх нь урд аягатай кофе, заримынх нь урд шилэн аяга бүхий цэвэр ус байх агаад, зарим нь хэдийнэ уугаад дуусгачихсан байхад, зарим нэг нь уруулаа ч хүргээгүй хэвээр. Нямбайлан будсан улаан уруулын будаг нь арилчих вий гэж санаа зовсон аятай.

    Хөгжим урсана. Италийг санагдуулам дуурийн аялгуу, намуухнаар хөвөрнө. Хэн ч ам нээсэнгүй. Гэвч тавын таван эмэгтэй нэгэн өрөөнд байхад үгний хэрэг юу сан билээ. Ойртон ирсэн хэнд ч сонсогдохоор тийм чангаар, өнөөх таван хатагтай өөр хоорондоо нүдээрээ харилцана. Харцаараа хүүрнэлдэнэ.

-Хөгжим хэтэрхий чанга байна уу.

-Үгүй харин бид л чимээгүй байна.

-Нөхөр маань буцаж ирэхээс өмнө би харих ёстой. Хамтдаа хүлээн авалтанд явах ёстой юм. Тийм болохоор би эхэлж ам нээе. Ам нээнэ гэснээс, хүнтэй ярьж хөөрөлгүй их уджээ. Миний бие дотор нэгэн жижигхэн хүн амь тавьсан тэр өдрөөс хойш л, дуу минь гарахаа больчихсон юм. Хааяа ингэж хүнтэй ярьж хөөрөхийг их л хүсэх юм даа.

-Гэнэт л алга болчихдог юм даа. Миний дуу ч гэсэн, нөхрийнхөө араар тавьж байгааг үйлдэл дээр нь барьснаас хойш л гарахаа больчихсон юм. Чи ч гэхдээ намайг бодоход сайн нөхөртэй шүү дээ. Та хоёрт дахиж хүүхэд заяаж л таарна.

-Гэхдээ л, өөрийнхөө бие дотор хүн үхүүлнэ гэдэг амаргүй шүү дээ. Би лав зовлонг чинь ойлгож байна. Эмэгтэй хүний бие гэдэг төрөхийн ор ч, үхсэний авс ч болох юм даа. Даанч харамсмаар нь, би алиныг нь амтлах хувьгүй тийм л эмэгтэй дээ. Хүүхэд олох чадваргүй гэдгээ анх эмчээс сонсоод би ухаан алдан унасан юм. Ухаан сэргээд, ярих гэтэл болдоггүй.. Ам л хөдөлнө үү гэхээс дуу гарахгүй бүр таг шүү.

-Та хэдийн яриаг сонсох тусам би өөрийгөө хичнээн хувьтай хүн гэдгийг ойлгох юм. Дөрвийн дөрвөн хүүхэд минь эрүүл саруул, тоглож наадахыг харна гэдэг, эх хүний жаргал гэдэг, хүн болгоны хүсээд ч олдоггүй зүйл юм шиг ээ. Намайг бага байхад ээж минь их архи уудаг, элдвийн эрчүүд манайхаар орж гардаг, тэд нь надаар оролддог байлаа. Дуу минь гарахаа больсон тэр өдрийн тухай дурсахаар ч дотор харанхуйлдаг юм. Ямартаа ч, эхийн халамжийг мэдэрч өсөөгүй болохоороо энэ хэдэн хүүхэддээ сайн ээж нь байх юм сан л гэж хичээх юм даа.

   Бүгд ээлж дараагаар ярьж дуусахад, тав дахь эмэгтэй рүү бүгд харцаа чиглүүлэв. Түүний ярихыг хүлээлээ. Гэвч тав дахь эмэгтэйн амь нь хөдлөх хирнээ, дуу ер гарсангүй. Бүгд нэгэн агшинд хөрж орхилоо. Дөлгөөхөн харц, амгалан төрх нь бүсгүйчүүдийн нүүрнээс арилж, хоромхон зуур түгшүүр айдаст дарагдав. Бас ч зэвүүцэж жигшсэн төрх илэрнэ.  

-Биднийг мэхэлжээ.

-Мэхлэгчийг барь

-Мэхлэгчийг одоохон эндээс гарга.

    Бүгд суудлаасаа босож, тав дахь эмэгтэйн зүг хүрч ирэв. Нэг нь тав дахь эмэгтэйн толгойноос зулгаахад, хиймэл үс нь салан унаж, эрэгтэй хүний богино үс гарч ирэв.

-Муу зүсээ хувилгагч

-Нүүрний будгийг нь арилга, цамцыг нь тайл: үнэн төрхийг нь бүгдээрээ илчилье.

-Зөв, зөв
  Тэгтэл, “Байз” гэх шийдмэг дуунаар бүгд чимээгээ аядав. Хөгжим ч эрс намсав. “Өмдийг нь шувтал.”
   Гэрэл унтрав. Дуурийн дуу улам улмаар чангарч, хөгжим оргил хэсэгтээ орлоо.


/Зохиогч: Дусал Үг/



Wednesday, June 27, 2012

"Үхэргүй үхэрчин"


/Увайгүй улс төрчийн дууль/



Хөдсөн дээлтэй үхэрчин эр

Хөдөө талд төөрч явааг үзлээ

Хайргат голыг эрэн эрсээр

Хатаж анган бэдрэхийг харлаа



Өтгөн шивээ дундах өнчин шоргоолжийг ч

Үлдээлгүй бүгдийг мэддэг ногоон тал нь

Өдгөө харин хувхай цайгаад, танихын аргагүй

Үл мэдэх газар орон болсонд гайхаш тасрав

Холын гийчин ирэхийг санууланхан донгоддог

Хөхөө шувуу харин одоо өөрийг нь үзээд

Харийн хүн ирж явна хэмээн

Хавь ойрынхонд цуурах шиг болов

Хариулж явдаг өнөө хэдэн үнээ нь

Хань бараагүй одсоныг гэнэт хачирхав

Халтар цагаан үнээгээ

Хайрланхан тэр дурсав

Хоолойд нь тэгтэл том юм тээглээд нүд аргааж

Хий өөд огшин хэрхэрлээ гэтэл өөрөөсөө цочив

Хүн биш үхэр мөөрөхийг сонсоод

Хэдэн үхрээ залгиж орхисноо санав

Далыг нь мөлжиж, гуяыг нь чанаж

Долоон үхрээ тогоонд буцалгаж идсэн

Дурсамж алсарч, дүүрэн ходоод дундрахад

Дуугүйхэн ганцаар тэр мэгшиж суув

Үгийн зоргоор сажилж явдаг үнэнч үхэр сүрэг нь

Өтгөн баас болоод цувралдан гарав

Хариулах сүрэггүй хоцорсон үхэргүй үхэрчин эр

Хэн ч биш, хэн ч үгүй болж хоцров



Хөдсөн дээлтэй үхэрчин эр

Хөдөө талд төөрч явааг үзлээ

Хайргат голыг эрэн эрсээр

Хатаж анган бэдрэхийг харлаа


BY: DUSAL UG

Artwork credit:
Symbol and Satire in the French Revolution by Ernest Flagg Henderson, 1912. 

Tuesday, June 26, 2012

"Аяз: Шөнийн танго"



Ширээний чийдэн, тогны мөнгө


Ширхэг цаас, тосон бал байхад л боллоо

Шивнээ үгс, тархинд эргэлдэж

Шөнийн уянгатай ханьсахад л боллоо










/Дусал Үг/






"Элсэн цаг"


Далайн ус цалгих чимээнээр
Би сэрчихлээ...

Цахлайн цангинах дуунаар

Би сэрчихлээ...

Тасарсан товчны нүхээр

Хөхний толгой бултайна

Тарсан дотоож элсэн дээр

Цагийн зүү шиг эргэлдэнэ

Салхи үнэрийг үлдэн хөөхөд

Амрагаа би саналаа...

Сайхан дурсамж харихын даваан дээр

Амрагаа би саналаа...

Алганы мөр, хөлийн ормыг элс дүүргэн дүүргэж

Алдсан цаг хугацааг айсуй мөч нөхөн нөхөж

Тэнгисийн ус түүнийг минь угаажээ...

Толгойд минь мөнгөн үс нэгээр нэмэгджээ...




/Зохиогч: Дусал Үг/

"Үхэх гэж төрсөн"

Нүдний өмнөх лаа салхинд бөхөхөөр нь

Бодолдоо би гар чийдэн тусгалаа

Урьд хожид үзэгдээгүй нууцын хаалга

Урд хойноо орон онголзохыг үзлээ

Намуун хөгжим эгшиглэхийг болихоор нь

Бодолдоо би хуучин хуурцаг тоглууллаа

Урьд хожид сонсогдоогүй үнэний шүүх

Уртаас урт нэрсийг дуудаж байхыг сонслоо



































Үхэх л гэж сүүдрээс сүнсээ чирч ирсэн юм болохоор

Үгүйрэл өнчрөл хагацал хаялганд би үл сатаарна

Үүдээ нээгээд тосоод аваач гэж

Үхлийн бурханд үдэш бүр залбирна

Үхэг гэж сүнсийг чинь гэрэлд илгээсэн болохоор

Үхэхээс нааш үхлийн хаалгыг бүү онголзуул гэж

Үхлийн бурхан надад төмөр нүүр гаргана

Үхэхийн тулд амьдар гэж бувтнаад, үүрээр би гэдрэг буцна


/Зохиогч: Дусал Үг/

"Хайрла"


Үзэн ядалтынх нь хариуд...
Хайрла
Өр өвдөж,
Өнөөх мөс нь ус болон урстал...
Хайрла. ...


Урсгал усаар халтартсан нүүрээ угааж, 
Уучлал эрэн өвдөг сөхөртөл нь...
Хайрла.

"Хар хүн, цагаан тамхи"


Торго шиг арьсанд минь

Толбо үлдээгээд чи явлаа

Тунгалаг харцанд минь

Тал шиг туяа татуулаад эргэн ирлээ

Тамхилах уу гэж дэргэд зогсоо

Танихгүй залуу дөхөж ирээд инээмсэглэлээ

Тамхи та хоёртой тэгэхэд би анх танилцахдаа

Тавилангаа эргүүлж буйгаа таамагласан нь үгүй



Угаавч үл арилах

Утаан үнэр хуруунд минь шингэж

Уурнаас ч илүү уршигт хүхэр

Уушгинд минь хир суулгаж

Дун цагаан шүдэнд минь

Дуниарт манан татаж

Дууны минь бүсгүй уянгыг

Далдхан царгиа хөглөж

Халаасан дахь зоос хөнгөрөх хирээр

Хатуухан хороор бие минь хүндэрнэ

Хачин далд увидас чинь

Хамаг биеийг гүнээ эзэмдэнэ

Эр хүн та хоёр юутай төстэй вэ

Энэ биеийг эрхшээхдээ юутай гаргуун бэ

Өгөхөөс биш авахыг мэдэхгүй

Өнчин бие минь өрөвдөлтэй еэ

Чамд зориулсан эс бүрийн хариуд тамхи чи

Цадатлаа сороод бас дахин сорно

Чамд зориулсан үйл бүрийн хариуд залуу чи

Чанга хатуу үгээр зүрхийг минь мохооно

Өгсөөр байгаад энэ бие минь нэг л өдөр

Өөртөө юу ч үгүй үлдээд үхэтхийн унах вий

Өндөр дээрээс булшийг минь ширтэхдээ

Өөр нэгний тухай бодож чи зогсох вий



Өдрөөс өдөрт чи өнгө орон гялтганаж

Өрөөлийн нүдэнд надаар биеэ гангалж

Шимэгч аятай хачиг шиг наалдаад

Шим шүүсийг минь хэдий болтол сорох вэ

Бие сэтгэлээ зориулсны эцэст би өдөр өдрөөр

Бахардаж тамир тасарч буйгаа мэдэрч байна

Больчихъё гэвч даанч их дассан болохоор

Барьж гинжлэгдсэн сэтгэл минь хургаад байна


Зөв бурууг би мэдэхгүйдээ

Зүггүйтэж өөрийгөө хохироогоод байгаа юм биш

Зөн совин гэж итгэсэндээ

Замаа энэ зүгт залж яваа ч бас биш

Болохгүй гэдгийг ухаарах тусам солиотой юм шиг

Бас сохор хүн шиг

Балчиг намаг дулаахан бас таатай ч юм шиг

Балчир хүүхэд би бас тэнэгхэн ч юм шиг








Тамхийг би биш, тэр намайг татдаг

Татах татахдаа хонзонтойгоор ховх сордог

Эргэж төлөгдөхгүй эд эсийг минь

Эргэн төлжихгүй цустай хамт залгилдаг

Тамхи шиг тэр эрд сэтгэлээ би өгдөг

Тансаг биеийг минь даруулга болгон тэр хөнтөрдөг

Зүс гундаж нас явахад харин

Жишим ч үгүй түлхэж орхихыг нь би мэддэг


Шимүүлсээр байгаад ядарсан биеэ би тэнхэлж

Ширэнгэн дундаас  хүчлэн гарч чадах аваас

Ширхэг тамхи сэтгэлгүй эр хоёроос салаад

Шинэ зам мөрөө цогтойгоор эхэлж чадна

Зүгээр ингэж харсаар байгаад

Заяасан ганц амьдралаа утаан дунд мансуурч

Зүрхгүй нүдгүй жаргалгүй оргилгүй юм шиг

Замын нэгэнд бэлэглэхэд би дэндүү харам юм


Хар хүн чамд хайрлагддаг гэж сэтгэлээ хуурч

Хайхрамжгүй үйлдэл тоомжиргүй үгсийг уучилж

Хайр сэтгэл биеэ харамгүй зориулчихаад

Хатсан сарнай шиг гундаж явахаа больё

Хар энэ тамхийг татдаг гэж бодлоо хуурч

Харин татуулж соруулж шимүүлж яваагаа цайруулж

Хайран өнгө зүс гоо үзэсгэлэнгээ гутаан

Харайлгаж явсан өдрүүдээ ард үдье



Бүдүүн тамхины нясуун утаа хоолой хорсгох ч

Биед нэг л их тайвшралыг олгох шиг

Бидний энэ харилцаа нулимсаар нэвширтэл норгох ч

Битүүхэн тачаал түүнийг зуурдхан хатаах шиг

Энэ бүгд худал гэдгийг би мэднэ

Ийм ч болохоор энд бүхнийг цэглэнэ

Эргэж ирэхэд чинь инээмсэглээд хаалгаа хаана

Эдгээгүй сорвио тэгээд бахархалтайяа ширтэнэ

/Зохиогч: Дусал Үг/




"Би ганцаар"



















Ганцаардлыг би гартаа бариад явдаг

Гадаа жихүүнд түүнтэй хамт алхдаг

Гэрэлгүй гудамжинд сүүдэр шиг тэр дагаж

Гиюүрсэн надаас хором ч үл салдаг



Ганцаардлаас би гунигийг олж хараагүй

Гүн худгийн ёроол руу өнгийвч

Гайхал хар нүх л үзэгддэг шиг

Гагц түүнийг өөрийг нь олж хардаг



Ганцаардлыг би чамаас ч, түүнээс ч,
Гэнэтийн учрал, содон тохиолоос ч,

Гай гамшиг үхэл хагацлаас ч ололгүй

Гагц өөрөөсөө олдог болохоор



Ганцаардалд хэрэв хаан байдаг бол

Гарцаагүй тэр нь би байж таарна

Ганцаардалд хэрэв эцэс бий бол

Гарцаагүй тэр нь үхэл байж таарна

















/Зохиогч: Дусал Үг/

"Улангасал"


Өөдгүй жаал дотор минь орчихоод

Өр рүү өшгичих шиг

Өтөл эр үснээс зуурчихаад

Өөр ертөнц рүү чангаах шиг

Бяцхан охин мөрөн дээр сандайлаад

Бүүвэйн дуугаар ховсдож байх шиг

Бүгд тэгснээ замхран одоход

Бодлоос өөргүй орь бие хоцрох шиг



Өтгөн царс ойгоор шургачин би гүйнэ

Өмнөх замыг харахгүйдээ бүдчин унана

Өвдөг шалбарч цусаа савирууллаа ч

Өвчинд идэгдсэн бие мэдрэхээсээ өнгөрч

Бургас мөчир гарт галбиргүй дүрс сийлж

Бошинзны хормойг хэрцгийгээр тасар татан

Буруу замд садаа хийхийг санаархавч

Буг шүглэсэн бие минь зогсохоосоо өнгөрч.


Айдас жихүүдэстэй анд бололцож

Амьгүй бүхэнтэй хань бараалж

Аз жаргал баяр талархлыг умартаад

Араатан адил улангасан давхина

/Зохиогч: Дусал Үг/

Аялал гэдэг миний хувьд..

Аяллын утга учир нь буцаж ирэхдээ байдаг.  Эхэлсэн цэгтээ эргэн ирэх.  Харьж очоод догдлон хуваалцах гэж харах, хүрэх, амтлах бүх мэдрэ...